KERNENERGIE WEL OF NIET

(28 februari 2007)

 
Nagenoeg geen land ter wereld is zo mordicus tegen kernenergie als ons kleine kikkerlandje. De voedingsbodem gaat terug tot de protesten tegen kernwapens in de jaren ’70 en ’80 gevolgd door enkele ongelukken w.o. Three Mile Island in de V.S. en niet te vergeten Chernobyl in onze “achtertuin”. Dat betrof evenwel de eerste generatie kernreactoren, met de aantekening dat de Russische uitvoering in die tijd niet door veiligheid uitblonk. Chernobyl bleek overigens aan menselijk falen te wijten te zijn.
 
Gevolgen
De interesse voor kernenergie is in de jaren ’80 en ’90 in de meeste landen sterk gedaald. De uraniumprijs daalde mee, mijnen werden gesloten en nieuw geplande projecten verdwenen in de bureaula. Dit gold trouwens nagenoeg alle grondstoffen met olie voorop. Door de ingezakte economie was de vraag ook ingezakt. Midden ’86 was de olieprijs zelfs tot onder de 10 dollar er vat gedaald.
 
Nieuwe tijden
Intussen is de Koude Oorlog voorbij, zijn veel Russische kernwapens ontmanteld en begon de vraag naar energie vooral vanuit Azië steeds meer toe te nemen. Na de aanvankelijke terugslag als gevolg van de Azië crisis in 1997 begon de vraag naar energie eerst vanaf 2002 kritisch te worden. Dit vertaalde zich in oplopende olie- en gasprijzen, hetgeen merkbaar was aan onze energierekening en aan de pomp. Intussen stapelden de problemen zich verder op:
   

1)
 

de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van emissie en de mogelijke rampspoed en kosten die dat met zich meebrengt

2)

de flink gestegen olieprijs en stijgende exploratie- en exploitatiekosten

3)

de geopolitieke spanningen in het olierijke Midden-Oosten, Nigeria, Venezuela

4)

de ongewisse energiepolitiek van Rusland

 
Hoogste prioriteit

We zullen de komende jaren een flinke ommezwaai moeten maken om de leefbaarheid voor onze kinderen en kleinkinderen veilig te stellen. Tegelijkertijd zijn we in Europa bijna rode lantaarn drager geworden als het gaat om maatregelen ter beheersing van ons klimaat. Het Al Gore effect begint echter nu als een echo door te klinken. President Bush werd kennelijk ook wakker geschud en heeft in z’n jongste ‘State of the Union’ 8 miljard dollar als extra subsidie ter beschikking gesteld voor de ontwikkeling van meer kernenergie.
 
Oprichter Patrick Moore van GreenPeace gaf vorig jaar een opmerkelijke pers, waarmee hij zich van het huidige GreenPeace standpunt distancieert:
 
‘Nuclear Energy is the only non-greenhouse emitting source that can effectively replace fossil fuel and satisfy global demand!’.
 
Afweging
Hoe je het probleem ook bekijkt, Amerika zal bijvoorbeeld nooit de huidige gemakseconomie wensen op te geven. Alternatieve brandstoffen zijn al wel voorhanden maar nog lang niet in staat de fossiele brandstoffen binnen een redelijke termijn te vervangen. Er staan gezien de kolenvoorraad nog diverse nieuwe kolencentrales op de tekentafel. Duke Energy, één van de grootste electriciteitsmaatschappijen in de V.S., verwacht in de komende 30 jaar een stijging van de energievraag van minstens 50%.
 
Wegen de voordelen van kernenergie op tegen de nadelen? Het enige serieuze nadeel ligt in de opslag van het afval, waarvoor thans nog geen adequate oplossing is gevonden maar waaraan wel hard wordt gewerkt middels de ontwikkeling van nieuwe opwerkingstechnieken  en snelle kweekreactoren. Verder duurt de bouwtijd van een kerncentrale langer dan van een kolencentrale en zijn de kosten hoger waar tegenover lagere operationele kosten staan.
 
Voorts speelt de veiligheid een belangrijke rol. De jongste generatie kerncentrales kent nu nagenoeg maximale veiligheid door inbouw van allerlei veiligheidsvoorzieningen. Een nieuw ontwerp is de ‘pebble-bed’ reactor. Hierbij wordt de nucleaire brandstof  in een tennisbal grote ruimte afgedekt met lagen silicoon carbid, ceramisch materiaal en grafiet. Vergelijkbaar met het isolatiemateriaal van het hitteschild van een spaceshuttle. In geval van oververhitting sluit de reactor zich zelf volledig af en koelt tegelijk ook het proces af waarmee de veiligheid optimaal is gediend. Wereldwijd is de pendule intussen doorgeslagen naar pro-kernenergie, waarin vooral meespelen:
 

1)

noodzaak tot snellere reductie van emissiegassen

2)

minder afhankelijkheid van politiek instabiele regiems  

3)

de prijs van kernenergie wordt voor nog geen 10% bepaald door de marktprijs van  uranium, dus geeft een veel evenwichtiger energieprijsontwikkeling

4)
 

de kilowattprijs van kernenergie is verreweg de laagste; kerncentrales zijn alleen duurder in bouw maar verdienen zich gemakkelijk terug

5)

de sterk toegenomen veiligheid van nieuwe generaties reactoren.

 
Invulling
Hoe “hard” we ook werken aan de vervanging (energie transitie) van onze huidige fossiele brandstoffen zijn we nog niet verder gevorderd dan 16% duurzame energie opwekking. Vooralsnog maken olie met 33%, steenkool met 31% en aardgas met 20%  nog de dienst uit. Alle beetjes helpen natuurlijk maar noch zonne-, noch wind- noch biomassa- of waterstof energie zullen het gat van 84% sneller kunnen opvullen dan kernenergie. Ook het duurdere procédé van kolenvergassing is daar nog niet aan toe.
 
Uit een rapport van Energie-onderzoek Centrum Nederland ECN blijkt dat de klimaat doelstellingen alleen gehaald kunnen worden als er in de eerste plaats snel voldoende nieuwe kerncentrales worden gebouwd.
 
Vandaar dat zelfs prominente Nederlanders als oud-premier Lubbers en oud-staatssecretaris Milieu van Geel zich hebben uitgesproken vóór kernenergie. Dat is slecht(s) “locaal” nieuws.
 
Nieuwe impulsen vanuit het buitenland
De grootste kernenergie producenten, de Verenigde Staten en Rusland, hebben het plan opgevat voor een wereldwijde expansie van kernenergie, gesteund door Groot-Brittannië, Frankrijk, Japan en Canada. Ook Angela Merkel in Duitsland blijkt intussen óm te zijn. Dat geldt nog niet voor de Europese Commissie, terwijl kernenergie nu voor 15% deel uitmaakt van de Europese energievoorziening. China heeft intussen de grootste uranium ‘deal’ met Australië gesloten voor de levering van maar liefst 20.000 ton uranium.
 
Toenemende vraag
Volgens ingewijden zal de behoefte verdubbelen zodra China de geplande 32 centrales allemaal in bedrijf heeft. De leveranties zullen in 2010 starten. Australië gaat eveneens veel meer inzetten op nucleaire energie, met een plan tot de bouw van zeker 25 centrales. Dat is logisch gezien de uranium voorkomens in dat land geschat op 40% van de wereldreserve.
 
Uraniumprijs
Na een laagtepunt van beneden de 10 dollar per pound in 1997 is de prijs intussen op een niveau van 85 pound beland, waarbij in het afgelopen jaar een prijsverdubbeling optrad. Het ongeluk in het Cigar Lake (zandsteen)project van Cameco heeft hiertoe mede bijgedragen. Het hangt er vanaf of dit project weer kan worden opgestart en zo ja wanneer. Of een hernieuwde start van dit project veel invloed op de prijsontwikkeling heeft valt te betwijfelen omdat ook hiermee het markttekort nog niet is weggewerkt. Hopelijk zal de prijsontwikkeling een wat rustiger karakter krijgen.
 
De prijsstijging geeft de vraag- en aanbodverhoudingen goed weer. Er schuilt een groot gat tussen beide marktfactoren van een slordige 30 miljoen pound, dat nu nog grotendeels wordt gecompenseerd door vrijgekomen splijtstof uit ontmantelde Russische kernwapens. Het land heeft intussen te kennen gegeven deze stof vanaf 2012 voor eigen nieuwe  kernreactoren aan te wenden. Mede gegeven de traag op gang komende surplus productie en de sneller stijgende vraag zal de prijs onder opwaartse druk blijven staan. Volgens verwachting zal na 2012 de krapte door het wegvallen van het Russische aanbod alleen maar verder toenemen. Gegeven de historische prijsontwikkeling (na inflatie) zijn we nu pas de piek van 1977 (zie chart) voor 70% gepasseerd.
 
Uranium reserves

Critici beweren dat er te weinig uranium voorhanden is om straks alle kerncentrales in leven te houden. Wel, dat kun je wel aan de markt overlaten. Want de meeste uranium leveranties vinden plaats op contractbasis voor een langere periode, overigens tegen de marktprijs op de datum van levering. Er wordt natuurlijk geen nieuwe centrale gebouwd als uranium uitgeput dreigt te raken. Voorlopig hoeft men zich daarover geen zorgen te maken. Er zijn nog diverse reeds in de ‘60-er en ’70-er jaren in kaart gebrachte aders, die nog in maagdelijke staat verkeren en waarvan zelfs de omvang(!) nog niet is vastgesteld. Een globale schatting gaat uit van een cyclus van minstens 100 jaar. Tegen die tijd zal het probleem van het hergebruik ook wel opgelost zijn en kunnen we wellicht langer voort.
 
Negatieve factor
Alleen een aanhoudend forse terugval van de olieprijs zou niet alleen kunnen zorgen voor een daling van de energieprijs maar tevens de interesse voor alle vormen van duurzame energie kunnen doen afnemen zoals dat ook in de jaren ’80 is gebeurd. Maar desondanks mogen we toch niet langer onze nog niet al te harde klimaatdoelstellingen verloochenen!
 
Meest interessante beleggingskansen
De huidige marktsituatie biedt uitstekende beleggingskansen voor de langere termijn. Het “grote geld” maak je evenwel niet door in de grote gediversificeerde mijnbouwers te beleggen. Het gaat juist om de jongere, ambitieuze maar niettemin met veel kennis uitgeruste delvers met concessies in potentieel rijke en geopolitiek veilige gebieden.

Voor beleggers met een iets groter risicoprofiel bieden bepaalde ‘juniors’ met hoge bewezen en/of nog niet bewezen concentraties op relatief geringe dieptes de beste kansen (want lagere kosten). Daarbij dient bedacht te worden dat deze bovendien vroeg of laat als attractieve overnameprooi kunnen gelden. Dit blijkt o.a. uit recente nieuwe overnames op dit gebied.
 
Paul van der Veer
28 februari 2007

www.score-investments.nl