HET ECHTE “GOUD” IS ZWART
(speciale column, 28 december 2005)

 
Dat de energiesector als een kernbelegging in elke beleggingsportefeuille thuis hoort, behoeft geen betoog meer. En dat niet alleen omdat de economische ontsluiting van Azië een sterk verhoogde energievraag met zich meebrengt juist na een periode van een (te) lage olieprijs, te weinig nieuwe investeringen in exploratie en een té krappe raffinage capaciteit. Daarbuiten spelen de spanningen in het Midden Oosten, de geopolitieke intenties van Rusland alsmede het jaarlijks terugkerend orkaangeweld in de Mexicaanse Golf. Niet in de laatste plaats hebben we te maken met de dreigende ‘peak oil’ ontwikkeling, die van officiële zijde bij voorkeur zoveel mogelijk wordt gebagatelliseerd om de druk van de ketel te houden.
 
Zelfs bij een teruglopende groei in Azië zal de vraag naar energie nog altijd aanzienlijk groter zijn dan 5 jaar geleden en blijven groeien, zij het wat trager. Van prijsstabiliteit kan alleen sprake zijn indien vraag en aanbod met elkaar in evenwicht zijn. Speculatie loopt hierop doorgaans vooruit.
 
De energieprijsvraag
Dat is nu DE HOT ISSUE voor de komende jaren. Experts hebben zich reeds in niet mis te verstane bewoordingen uitgesproken over de opdrogende reserves maar wensen dit probleem vooralsnog niet verder te accentueren. Olieproducenten zullen er hoe dan ook wel bij varen, ook al zullen ze zich aanzienlijk meer moeite moeten getroosten om de productie op peil te houden. RDS gaf dit al aan door het investeringsniveau met bijna een kwart naar boven bij te stellen naar 19 miljard dollar. Natuurlijk geldt dit probleem voor het fonds dubbel i.v.m. de bijstellingskwestie. Maar ook de andere zullen dieper in de buidel moeten tasten.
 
In de laatste editie van het gezaghebbende Amerikaanse zakenblad Fortune was een artikel opgenomen van de Amerikaanse multi-biljonair Richard Rainwater, die zijn fortuinen heeft vergaard door juist gebruik te maken van crisissituaties. Hij voorspelt een economische tsunami, die zich thans opbouwt uit de langzaam teruglopende olievoorraden en de stijgende vraag. De nu dalende olieprijs zou wellicht het symptoom hiervan kunnen zijn. Rainwater zet volledig in op ‘Big Oil’ (Exxon, BP en RDS). Naarmate de rest van de wereld zich verder blijft ontwikkelen, zullen de olieproducenten werkelijk alles op alles moeten zetten om binnen het raam van de mogelijkheden in de vraag te kunnen voorzien. Conventioneel denken biedt geen uitweg meer.
 
Het grote oliespel
Dat Saudi-Arabië met 2 tongen spreekt, weten we sinds 11 september 2001. Enerzijds wordt Isama gepaaid zolang hij een bedreiging voor het vorstenhuis vormt. Anderzijds probeert de grootste olieproducent ter wereld Amerika welgezind te zijn door de olieproductie “op peil” te houden. Mocht het vorstenhuis om welke reden ook uit het zadel worden gewipt dan hoopt men net als de Sjah van Perzië op een “prettig” asyl in de V.S.
 
De tweede grootste speler is de Russische president Putin, die naarstig doende is om de gehele energiesector in het land onder “jurisdictie” van het Kremlin te krijgen. Indien niet goedschiks dan kwaadschiks (zie Yukoil). Wat het Kremlin onder de Sovjet potentaten niet lukte, gaat Putin als voormalig KGB-leider nu wel lukken: niet de wereldmacht op militair-economisch terrein maar voor een zeker deel wel de wereldmacht op energiegebied naar zich toehalen.
 
Rusland geldt als de tweede grootste olieproducent met Gazprom als verreweg de grootste aardgasproducent ter wereld. Exxon Mobil, BP Amoco en Royal Dutch Shell met aanzienlijk opgebouwde belangen in dat land zullen straks niet anders kunnen dan als dienstige “slippendragers” van Putin te fungeren. Daarmee staat de Westerse wereld in een crisissituatie schaakmat. En de schaakkunst beheerst Putin als geen ander! Zijn onafhankelijke opstelling richting de andere grootmachten markeert deze ontwikkeling.
 
Perspectief
Zodra het begrip meer en meer doordringt, dat er een structureel tekort aan olie dreigt, blijft het niet alleen bij prijsstijgingen, zegt Rainwater. Dan ontstaat er ‘havoc’ en ‘turmoil’ (dit laatste heeft niets met olie te maken maar duidt op: verwarring, opwinding en onrust).  Immers, wij zullen niet zo maar economische stagnatie en verarming accepteren. Dit stagnatie scenario werd 35 jaar geleden al aan de orde gesteld door de befaamde “Club van Rome” in het ‘verfoeide’ rapport “Grenzen aan de Groei”. Dat wilde niemand horen en het verdween bijgevolg in de bureaula. Hoewel niet alle voorspellingen juist bleken, hebben de uitkomsten hiervan allerminst aan waarde ingeboet.
 
Verleden tijd
In die tijd gebruikten we nog maar zo’n 8 miljoen vaten per dag met een bewezen reserve van 25 miljoen vaten per dag (reserveratio ruim 3!) De oliecrises in de jaren ’70, die om politiek-economische redenen werden uitgelokt, zorgden destijds al voor veel commotie en veroorzaakten een schokgolf. De hieruit voortvloeiende dubbelcijferige inflatie en rente-verhogingen alsmede de daarop volgende zware recessie luidden toen o.m. de ineenstorting van de vastgoedmarkt in. Vandaag de dag zitten we op een consumptie van ruim 80 miljoen vaten per dag in de wetenschap, dat die zgn. shut-in opdroogt (reserveratio!). Dit is geen doemscenario, maar realiteit. Alleen wij sluiten liever onze ogen hiervoor op dezelfde wijze als voor het rapport van de Club van Rome. Want de kachel moet immers kunnen blijven branden en concessies aan ons “heilige koekblik” zijn nog steeds niet aan de orde.
 
Hoofdpijn
De ‘peak-oil’ fase werd ingeluid door de V.S. met een alsmaar teruglopende productie vanaf midden jaren ’70, maar kon nog worden opgevangen middels nieuwe vondsten in het Midden-Oosten en de Noordzee. De productie in de Noordzee daalt intussen harder dan voorzien, variabel met 6% tot 17% per jaar. De Russische productie blijft achter bij de voorspellingen, al dan niet met opzet. Irak is nog steeds een vraagteken. De OPEC productie draait op maximum capaciteit. Terwijl de vraag vanuit Azië ononderbroken blijft groeien. De Chinese energievraag ligt bijvoorbeeld 10% hoger dan vorig jaar, terwijl de automobielverkopen  aldaar hiermee exact gelijke tred houden. De OPEC beschouwt China, goed voor een groei van de wereldvraag van ca. 33% gedurende de laatste 2 ½ jaar, niet voor niets als grootste hoofdpijnfactor bij het jaar op jaar inschatten van de wereldmarktvraag.
 
Onvermijdelijk scenario?
Wat betekent dit allemaal? Dat kan iedereen zelf invullen. Met een verdere productie terugval liggen nieuwe prijsstijgingen in het verschiet. Dat zal tot fricties leiden. Per slot is het niet voor niets, dat Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten zijn gelegerd alsmede in de olieproducerende voormalige Sovjet Republieken Kazahkstan, Turkmenië en Azerbeidjan (pijpleidingen). Overigens een doorn in het oog van Putin.
 
En waarom trok Japan in 1941 ten strijde tegen Amerika? Juist omdat de Amerikanen de Japanners vanwege hun Chinese avonturen sanctioneerden met een olieboycot. Waarom was de hoofdmacht van het nazileger gericht op Roemenië, de Kaukasus en Noord-Afrika? Juist vanwege de olie om het militair/industriële complex versneld te kunnen uitbouwen en om zo veel mogelijk Volkswagentjes op de Duitse autobanen te laten rijden. Duitsland is overigens nog steeds voor nagenoeg 100% afhankelijk van buitenlandse energieleveranties. Rusland(!) vormt daartoe middels aardgasleidingen een belangrijke schakel. Omgekeerd is Duitsland de grootste debiteur van Rusland. Zo grijpt alles ineen.
 
Conclusie
Zo bezien lijkt het perspectief van deze eeuw weinig onder te doen voor dat van de vorige eeuw. Geleerd hebben we er in ieder geval nog niet zo veel van!
 
Niettemin een buitengewoon succesvol 2006 gewenst!

Robert Broncel
28 december 2005
www.score-investments.nl